Het symposium Natuurlijk Vooruit op 13 oktober 2026 in het Provinciehuis in Overijssel stond in het teken van de vraag hoe we kunnen werken aan een gezonde, veerkrachtige en rechtvaardige toekomst voor mens, natuur en landbouw. De belangrijkste boodschap was dat verandering noodzakelijk én mogelijk is. Door anders te denken, samen te werken en de natuur als uitgangspunt te nemen, kunnen we bouwen aan een regeneratieve samenleving. Georganiseerd door VKON en partners binnen het project Boeren Natuurlijk, mede-gefinancierd door de provincie Overijssel.

Programma & Sprekers

1. Henrike Gootjes – Zien we een stip op de horizon?

Henrike Gootjes (auteur van Regeneratie): Lezing over veerkracht wanneer systemen onder druk staan. Henrike liet zien hoe het huidige economische systeem vaak ten koste gaat van natuur, mensen en toekomstige generaties. Ze beschreef dit als een destructief systeem waarin groei, winst en het uitputten van grondstoffen centraal staan. Goede ideeën voor verandering worden hierdoor regelmatig aan de kant geschoven.

Als alternatief introduceerde ze regeneratie: het herstellen, versterken en verrijken van het leven. In plaats van de natuur uit te putten, moeten we systemen ontwikkelen die bijdragen aan gezonde ecosystemen, veerkracht en welzijn. Dit principe is toepasbaar op onder andere landbouw, economie, banken en supermarkten.

Volgens Gootjes moeten we ons niet laten ontmoedigen door bestaande systemen, maar vertrouwen op onze eigen kracht en ons vermogen om samen verandering te realiseren. Kunst en cultuur spelen hierin een belangrijke rol: ze helpen ons om een andere, positievere toekomst te verbeelden. De regeneratieve beweging is al begonnen; de uitdaging is om deze verder te versterken.

2. Floor Haalboom – Historisch Vooruit! Inspiratie voor de lange termijn

Floor Haalboom (Universiteit Utrecht): Lezing over milieugeschiedenis en de lange termijn voor de veehouderij. Floor hield een pleidooi voor verandering in de veehouderij. Ze benadrukte dat verandering mogelijk, noodzakelijk en wenselijk is. De intensivering van de landbouw wordt vaak voorgesteld als een onvermijdelijke ontwikkeling die nodig was voor voedselzekerheid. Historisch gezien blijkt echter dat bewust voor deze richting is gekozen, terwijl er ook andere mogelijkheden waren.

Het huidige voedselsysteem draagt bij aan klimaatverandering, biodiversiteitsverlies, vervuiling en het overschrijden van planetaire grenzen. Bovendien is de Nederlandse landbouw sterk afhankelijk geworden van geïmporteerde grondstoffen, met gevolgen voor mens en natuur elders in de wereld.

Haalboom stelde daarom de vraag of het huidige systeem daadwerkelijk in het belang is van boeren. Veel boeren ervaren financiële druk en afhankelijkheid. Er is behoefte aan alternatieve landbouwvormen die boeren meer vrijheid geven en bijdragen aan gezonde bodems, biodiversiteit en gezonde voeding.

Haar belangrijkste boodschap was dat we niet voor het eerst voor deze keuze staan. Ook in het verleden waren er boeren en deskundigen die kritiek hadden op de intensivering en alternatieven zagen. Door van de geschiedenis te leren en samen op te trekken, kunnen we opnieuw andere keuzes maken.

3. Jan Willem Breukink – Regeneratieve landbouw in de praktijk

Jan Willem Breukink (melkveehouder in Brummen): Lezing over natuurlijk ondernemerschap op Zuivelboerderij de Brummenaer. Jan Willem liet zien hoe regeneratieve landbouw er in de praktijk uit kan zien. Op zijn bedrijf staat een levende bodem centraal. Hij werkt aan een betere balans tussen bacteriën en schimmels, gebruikt geen kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen meer en stimuleert biodiversiteit door kruiden en bloemen op het land te laten staan.

Door onder andere luzerne, rode klaver en voederbieten te gebruiken, probeert hij zijn bedrijf weerbaarder te maken tegen droogte. Ook experimenteert hij met agroforestry, natuurlijke bemesting en een andere manier van omgaan met koeien en kalveren. Zo werkt hij met een kalvercrèche en onderzoekt hij hoe kalveren en koeien meer natuurlijk gedrag kunnen vertonen.

Zijn ervaringen laten zien dat natuurherstel op relatief korte termijn zichtbaar kan worden, bijvoorbeeld door de terugkeer van insecten en vogels. Tegelijkertijd vraagt deze manier van boeren om kennis, experimenteren, geduld en samenwerking.

Breukink benadrukte dat niet iedere boer dezelfde mogelijkheden heeft. Extensivering vraagt om financiële ruimte en maatschappelijke waardering. Boeren kunnen deze omslag niet alleen dragen: ook consumenten, overheden en andere partijen moeten verantwoordelijkheid nemen. Samenwerking tussen boeren, burgers, natuurorganisaties en overheden is daarom essentieel.

4. Panelgesprek en afsluiting

Tijdens het panelgesprek kwam naar voren dat regeneratieve landbouw niet één vaste route kent. Er zijn verschillende manieren om bedrijven te ontwikkelen, afhankelijk van de bodem, de omgeving en de mogelijkheden van de boer. Een toekomstbestendige landbouw vraagt om samenwerking, kennisdeling en een eerlijk verdienmodel.

Ook werd benadrukt dat gezonde bodems, schoon water en schone lucht de basis vormen voor onze veiligheid, gezondheid en weerbaarheid. De omslag naar een regeneratieve samenleving is daarom niet alleen een verantwoordelijkheid van de landbouwsector, maar van ons allemaal.

De afsluiting was inspirerend en hoopvol. We moeten begrijpen waar we vandaan komen, erkennen dat verandering mogelijk is en ons realiseren dat we samen deel uitmaken van grotere groepen die daadwerkelijk verschil kunnen maken.

De centrale boodschap van het symposium: we hoeven niet vast te houden aan het huidige systeem alsof er geen alternatief bestaat. Door de natuur als uitgangspunt te nemen, samen te werken en ruimte te geven aan vernieuwende ideeën, kunnen we bouwen aan een regeneratieve toekomst waarin het leven centraal staat. We zijn niet machteloos: de verandering is al begonnen en iedereen kan daaraan bijdragen.