Op 18 februari 2026 kwamen agrariërs, ondernemers en organisaties samen op een bijzondere buitenlocatie middenin natuurgebied Het Lutterzand. Erve Beverborg is een mooie oude Twentse schuur waar een ‘bult’ historie ligt. Dit was dan ook een mooie plek voor Adrie Hemmink om bijgepraat te worden over de historie in Twente. Adrie vertelde deze bijeenkomst over de historie in de regio, de verbindingen van vroegere ondernemers en agrariërs. Het was een enthousiast verhaal waarin we meegenomen werden in het Twentse leven van eeuwen geleden.
Twents is niet zomaar een taal of cultuur. Het is veel meer! Met passie voor de Twentse streektaal en streekcultuur, heeft Adrie meer inzicht geven.
Passie voor de regio
Adrie Hemmink, woonachtig in De Lutte, zet zich gepassioneerd in voor de Twentse taal en cultuur, met een specifieke focus op geschiedenis. Haar expertise wordt breed ingezet: van projecten voor De Museumfabriek tot de ontwikkeling van producten voor de dementiezorg. Zelfs in de horeca adviseert zij hoe cultuur en historie vertaald kunnen worden naar het menu van een restaurant.
Haar motivatie vindt zijn oorsprong in een persoonlijke ervaring. Geboren in Hertme en later studerend in Amsterdam, bestelde ze ooit in haar “allerbeste” Nederlands een cola bij de McDonald’s. Het antwoord van de medewerker “stomme boer” voelde als een diepe belediging. Niet alleen omdat ze zichzelf allesbehalve stom vond, maar ook omdat ze boeren juist hoog heeft zitten. Deze ervaring prikkelde haar om uit te zoeken waar haar taal vandaan kwam en waarom deze op school niet werd onderwezen.
De wortels van Twente: Van Tubanten tot Hanzesteden
De Twentse taal vormt voor Adrie de basis; het zijn de eerste klanken die ze hoorde. De geschiedenis van de regio voert terug naar de derde eeuw, naar de Tubanten. Zij waren de eerste bewoners van het Twentse land en werden al in geschriften van het Romeinse Rijk vermeld.
Een markant historisch figuur is de ‘Ridder van Borne’, wiens graf met zwaard, penningen en paardensporen wijst op een man van aanzien. Zijn begrafenis markeert een kantelpunt in de tijd dat de regio overging van het heidense geloof naar het katholicisme. Later speelden de Hanzesteden een cruciale rol. In tegenstelling tot de latere VOC, was dit een handelsverbond waar het Nedersaksisch de voertaal was.
De status van het Nedersaksisch
Vandaag de dag heeft het Nedersaksisch nog zo’n 6 tot 7 miljoen sprekers, verspreid over Drenthe, Groningen, Twente, delen van Duitsland en Denemarken. Hoewel het een erkende minderheidstaal is, is het geen officiële taal. Een officiële status zou betekenen dat de overheid verplicht is opleidingen aan te bieden, stukken in de taal te publiceren en dat de eed in het Nedersaksisch mag worden afgelegd. De wens voor deze erkenning blijft groot.
Dat we tegenwoordig Standaardnederlands spreken, is een kwestie van macht en geld. Toen de Statenbijbel in 1637 werd gedrukt, werd de taal van de invloedrijke regio rondom Haarlem de norm. Adrie stelt: “Als de bijbel in de bloeitijd van de textielindustrie was gedrukt, was Twents waarschijnlijk de standaardtaal geweest.”
Textiel, rijkdom en ontwikkeling
De opkomst van de textielindustrie heeft Twente gevormd. Koning Willem I stimuleerde de handel binnen het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (tot de afscheiding van België in 1830). Waar boeren voorheen op hun eigen weefgetouwen linnen weefden van vlas, zorgde de industriële revolutie rond 1860 voor een enorme schaalvergroting.
Twente werd de motor van de Nederlandse economie; op het hoogtepunt kwam 1/5 van het Bruto Nationaal Product uit deze regio. De “Quote 500” van die tijd woonde in Twente. De textielbaronnen waren echte Tukkers die veel investeerden in de gemeenschap, zoals ziekenfondsen, bibliotheken en musea. Toch kende deze tijd ook schaduwkanten, zoals de grote stakingen als gevolg van honger en armoede onder de arbeiders.
Cultuurbehoud en de toekomst
Figuren zoals Ko van Deinse hebben veel betekend voor het behoud van de cultuur. Hij legde tradities vast, fotografeerde het Twentse leven en schreef het Twentse volkslied. Ook de landgoederen, zoals de ‘Cirkels van Jannink’, herinneren nog aan de rijkdom van de textielfabrikanten.
Taal blijft echter in beweging. Waar in 1950 nog 50% van de bevolking Twents sprak, ziet de wereld er nu anders uit. De jeugd spreekt een geheel eigen taal, sterk beïnvloed door het Engels en straattaal (zoals te zien op kanalen als Kingsize). Adrie benadrukt dat taal essentieel is voor onderling begrip binnen een bedrijf en een regio.
Twentse wijsheid
Het Twents zit vol prachtige uitdrukkingen die de volksaard typeren:
- “Hand’n in de tuk”: De handen in de broekzakken hebben (niet weten wat je met je handen moet doen als je even niet aan het werk bent).
- “He’j ’t nust onder ’n boom lig’n?”: Heb je het nest onder de boom liggen? (gezegd bij een scheiding).
Zelfs bij dementie blijkt de moedertaal diep geworteld; mensen grijpen vaak terug op hun Twentse roots. Of het nu gaat om sieraden, tradities of materieel erfgoed zoals krentenwegge: de Twentse cultuur is een onlosmakelijk deel van de identiteit.
————————————————————————————————————–
Samenvattend: Het verhaal van Adrie is essentieel omdat het laat zien dat de Twentse taal en historie geen nostalgie zijn, maar een krachtig fundament voor onderling begrip, zakelijke trots en menselijke verbinding in de regio.